BESS LÀ GÌ? TOÀN CẢNH THỊ TRƯỜNG LƯU TRỮ NĂNG LƯỢNG VÀ NĂNG LỰC TRIỂN KHAI TỪ PESE

Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026–2030. Để hiện thực hóa khát vọng này, ngành điện phải đi trước một bước – và hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) đang nổi lên như một mảnh ghép không thể thiếu. Bài viết tổng hợp bối cảnh, công nghệ, khung pháp lý mới nhất và kinh nghiệm triển khai BESS thực tế tại Việt Nam.

A. Tìm hiểu về BESS

1. Định nghĩa về BESS

BESS (Battery Energy Storage System) là hệ thống lưu trữ điện năng bằng pin. Nguyên lý đơn giản: nạp điện vào pin khi nguồn cung dư thừa hoặc giá rẻ (ví dụ giữa trưa nắng to, giờ thấp điểm) và xả ra khi nhu cầu tăng cao hoặc lưới thiếu điện.

BESS có thể triển khai ở nhiều quy mô: từ bộ pin vài kWh cho hộ gia đình lắp điện mặt trời mái nhà, đến nhà máy lưu trữ hàng trăm MWh đấu vào lưới truyền tải.

2. Một số công nghệ BESS

Nhóm pin Lithium-ion (Li-ion): Là công nghệ được sử dụng phổ biến nhất trong các hệ thống BESS nhờ thời gian sạc/xả nhanh, mật độ năng lượng cao và tuổi thọ có thể lên đến khoảng 15–20 năm. Pin Li-ion được ứng dụng rộng rãi trong cả khu dân cư và thương mại.

Nhóm pin dòng (flow batteries): Sử dụng chất điện phân lỏng để lưu trữ năng lượng, có tuổi thọ cao (có thể lên đến 20–25 năm) và phù hợp cho các ứng dụng lưu trữ dài hạn. Tuy nhiên, công nghệ này yêu cầu diện tích lắp đặt lớn hơn và có mật độ năng lượng thấp hơn so với pin Lithium-ion.

Nhóm pin axit-chì (ắc quy chì): Là công nghệ lưu trữ truyền thống, có khả năng sạc lại, vẫn được sử dụng trong các hệ thống điện độc lập hoặc nguồn điện dự phòng (UPS). Tuy nhiên, tuổi thọ tương đối ngắn (khoảng 5–10 năm), thời gian sạc lâu và hiệu suất không cao.

Nhóm pin natri-ion: Là công nghệ thay thế tiềm năng cho Lithium-ion, có chi phí thấp hơn nhờ nguồn nguyên liệu dồi dào. Hiện vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu và thương mại hóa ban đầu.

3. Quy mô hệ thống BESS

Quy mô hộ gia đình (Residential scale): Áp dụng cho các hộ gia đình với quy mô nhỏ, giúp tối ưu hóa việc sử dụng điện, đặc biệt là tận dụng nguồn điện từ hệ thống điện mặt trời áp mái.

Quy mô thương mại và công nghiệp (Commercial & Industrial – C&I): Phục vụ các phụ tải lớn hơn như nhà máy, bệnh viện, trung tâm dữ liệu; đồng thời cung cấp nguồn điện dự phòng và hỗ trợ tối ưu chi phí điện năng.

Quy mô cộng đồng (Community scale): Thường phục vụ nhiều hộ gia đình hoặc các tòa nhà trong cùng một khu vực, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và giảm tải cho lưới điện khu vực.

Quy mô tiện ích điện (Utility scale): Thường được lắp đặt gần các trạm biến áp, nhà máy năng lượng tái tạo hoặc cuối đường dây truyền tải nhằm ổn định điện áp, hỗ trợ vận hành lưới và tích hợp với các hệ thống giám sát, điều khiển hiện đại.

Quy mô lưới điện (Grid-scale): Là các hệ thống BESS lớn và phức tạp nhất, triển khai ở cấp truyền tải hoặc phân phối để tăng tính linh hoạt và ổn định cho lưới điện. Dung lượng thường từ hàng trăm MWh đến vài GWh, bao gồm các cụm pin quy mô lớn, bộ chuyển đổi công suất (inverter) công suất cao và hệ thống điều khiển – giám sát tiên tiến.

Ứng dụng ngoài lưới và khu vực xa (Off-grid & remote): Các hệ thống được thiết kế linh hoạt để cung cấp điện cho những khu vực chưa có hoặc khó tiếp cận lưới điện. Quy mô có thể từ nhỏ (hộ gia đình) đến lớn (cộng đồng hoặc khu công nghiệp), tùy theo nhu cầu sử dụng.

B. Triển khai BESS trên thế giới và Việt Nam

1. BESS trên thế giới

Thị trường pin Lithium-ion đạt quy mô khoảng 150 tỷ USD vào năm 2025, tăng hơn 20% so với năm 2024 (theo báo cáo của IEA).

Trên phạm vi toàn cầu, việc triển khai hệ thống lưu trữ năng lượng BESS hằng năm (không bao gồm thủy điện) dự kiến đạt mức kỷ lục 92 GW (247 GWh) vào năm 2025, tăng 23% so với năm 2024.

Trung Quốc chiếm hơn 50% tổng công suất lắp đặt mới tính theo gigawatt mỗi năm, tiếp theo là Mỹ với khoảng 14%. Việc triển khai hệ thống lưu trữ năng lượng tại hai thị trường này vẫn duy trì đà tăng trưởng mạnh, mặc dù những thay đổi chính sách gần đây đang làm chậm tốc độ phát triển của điện gió và điện mặt trời tại cả hai quốc gia.

(Theo báo cáo của BloombergNEF)

2. BESS tại Việt nam

Tại Việt Nam, theo xu hướng phát triển năng lượng tái tạo từ năm 2019, hệ thống BESS đã bắt đầu được triển khai. Tuy nhiên, do khung chính sách và cơ chế thị trường cho BESS chưa hoàn thiện, phần lớn các hệ thống hiện nay được lắp đặt sau công tơ điện (behind-the-meter) với quy mô nhỏ (dưới 100 kW), chủ yếu tại các hộ gia đình có lắp đặt điện mặt trời áp mái. Bên cạnh đó, cũng đã xuất hiện một số hệ thống quy mô lớn hơn, từ vài trăm kW đến mức MW, nhưng vẫn còn hạn chế và mang tính thí điểm hoặc triển khai riêng lẻ.

Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh: Pin lưu trữ năng lượng đến năm 2030 đạt từ 10.000 - 16.300 MW. Khoảng trống hơn 16 GW này chính là "mảnh đất màu mỡ" cho sự tăng trưởng bùng nổ trong tương lai gần.

Sức nóng của thị trường này đang được thúc đẩy mạnh mẽ từ hai phía:

• Về phía ngành điện: Các tổng công ty điện lực đang đặt mục tiêu lắp đặt BESS rất cao như một giải pháp cấp bách để điều độ hệ thống linh hoạt hơn trước sự biến thiên của năng lượng tái tạo và dự phòng mất điện.
• Về phía doanh nghiệp: Các đơn vị tư nhân cũng đang chuyển mình vô cùng tích cực. Nhiều doanh nghiệp sản xuất và chủ đầu tư năng lượng đang ráo riết triển khai BESS để đón đầu cơ chế DPPA, tối ưu hóa chi phí vận hành, đảm bảo an ninh năng lượng nội bộ và tận dụng các chính sách khuyến khích dịch vụ phụ trợ hệ thống điện.

3. Các chính sách, pháp lý liên quan đến triển khai BESS tại Việt Nam

Trong khoảng hai năm gần đây, hành lang pháp lý cho BESS tại Việt nam đã được hoàn thiện đáng kể với các văn bản trọng yếu sau: Luật điện lực 2024; TCVN 14499, TCVN 13252; Nghị định số 58/2025/NĐ-CP; Thông tư 05/2025/TT-BCT, 09/2025/TT-BCT, 12/2025/TT-BCT, 17/2025/TT-BCT, …

C. Case study tại PECC2

Tòa nhà PECC2 Innovation Hub (PIH) là một trong những công trình tiên phong ứng dụng BESS tại Việt Nam, đưa vào vận hành từ năm 2021.

Phương thức vận hành: BESS nạp điện vào giờ thấp điểm (đêm) khi giá điện rẻ, đồng thời tích trữ phần điện mặt trời dư vào ban ngày (đặc biệt vào cuối tuần). Nguồn điện này được xả ra trong các khung giờ cao điểm để cấp cho tòa nhà, giúp giảm phụ thuộc vào lưới và thay thế hiệu quả nguồn điện dự phòng chạy nhiên liệu hóa thạch.

Theo dữ liệu vận hành giai đoạn 2019–2024, tòa nhà PIH đã tiết kiệm được khoảng 43% chi phí điện năng so với phương án vận hành thông thường. Mô hình “tự sản – tự tiêu” đã được vận hành ổn định gần 05 năm là minh chứng thực tế cho hiệu quả của giải pháp tích hợp điện mặt trời + BESS ở quy mô toà nhà thương mại.

NĂNG LỰC TRIỂN KHAI BESS CỦA PESE

Kế thừa kinh nghiệm từ PECC2 và năng lực đã được kiểm chứng tại dự án PIH, PESE có khả năng cung cấp giải pháp BESS một cách đồng bộ và hiệu quả, bao gồm:

Tư vấn lựa chọn công nghệ phù hợp với nhu cầu phụ tải và quy định kỹ thuật.

Thiết kế hệ thống tích hợp BESS với điện mặt trời, lưới điện và phụ tải.

Thi công, lắp đặt theo tiêu chuẩn an toàn an toàn cháy nổ và quy chuẩn kỹ thuật.

Vận hành, bảo trì và tối ưu hoá hiệu quả kinh tế trong suốt vòng đời dự án.

Lựa chọn PESE là giải pháp phù hợp để đảm bảo dự án BESS được triển khai hiệu quả, đồng thời hỗ trợ Khách hàng khai thác tối đa lợi ích kinh tế và kỹ thuật từ hệ thống năng lượng.

Thực hiện PESE